«Розгалас. Make America young again! Альбо Politburo 2.0.» Радыёблог Максіма Угляніцы (аўдыё)

• Перадача: Радыёблог
• Дата: 13.10.2020

«В бой идут одни старики». Цудоўны савецкі фільм, але сёння размова будзе зусім не пра яго. Менавіта гэтую фразу часцей за ўсё выбіраюць калегі-журналісты ў якасці загалоўкаў, калі пішуць пра цяперашнія амерыканскія выбары. Вось яшчэ цудоўны варыянт: «Белы дом састарэлых».

Размова пра ўнікальную сітуацыю, з якой сутыкнуліся ЗША – амаль поўная адсутнасць новых твараў сярод прэтэндэнтаў на вышэйшую пасаду ў краіне. Ды што там новых, давайце казаць больш дакладна – маладых твараў на палітычным Алімпе амаль няма.

Дзеючы прэзідэнт Дональд Трамп сярод гэтага істэблішменту яшчэ самы бадзёры – яму «усяго» 74 гады. Але ж вось захварэў на каронавірус, і ва ўсім свеце сочаць за навінамі пра яго здароўе. Бо разумеюць: паважаны ўзрост у выпадку з COVID-19 дадае праблем. А праблемы прэзідэнта ЗША – праблемы глабальныя, лішні раз кашлянуў, і можаш выклікаць ваганні на фінансавых рынках, рэальнасць такая.

Калі ж пераможа асноўны апанент Трампа, дэмакрат Джо Байдэн, то ён заступіць на пасаду ў 78 гадоў. Такога ў гісторыі Амерыкі пакуль не было. З лёгкай рукі Трампа Байдэна называюць «сонны Джо». А ён толькі і дае ўсё новыя падставы для жартаў падчас з'яўлення на публіцы! То пераблытае сваю жонку з сястрой, то забудзе, што ідзе ў прэзідэнты, і назаве сябе прэтэндэнтам у сенатары, то памыліцца са штатам, у якім выступае (гэта, як у нашых рэаліях сказаць «Ну здравствуй, Слуцк» жыхарам Ліды). І гэта яшчэ ўдалыя сітуацыі, таму што можна пажартаваць. У няўдалых нават яго саюзнікі задумваюцца – а ці можна даверыць такому чалавеку кіраванне адной з самых буйных дзяржаў свету?

Але ж калі б праблема была толькі ў двух асноўных прэтэндэнтах на пасаду… Глядзіце самі. Сёлетнімі ключавымі фігурамі на праймерыз ад дэмакратаў былі (акрамя Байдэна) Майкл Блумберг і Берні Сандэрс. На траіх ім больш за 200 гадоў – амаль столькі ж, колькі і самім Злучаным Штатам Амерыкі як дзяржаўнаму ўтварэнню. Той жа Сандэрс (яму нядаўна споўнілася 79) раней перанёс інфаркт падчас аднаго з агітацыйных мітынгаў.

Хтосьці скажа: навошта зацыклівацца толькі на фігуры прэзідэнта, ёсць жа ў амерыканскай палітычнай сістэме і іншыя важныя ігракі. Так, ёсць. Вось некалькі з іх для прыкладу. Нэнсі Пялосі – трэці чалавек ва ўладнай іерархіі, спікер ніжняй палаты парламента ЗША (дарэчы, займае гэтую пасаду ўжо 13 гадоў). Ёй 80 гадоў. Калі нядаўна кангрэсмены вырашылі ўстаць на калені ў знак салідарнасці з цёмнаскурымі пратэстуючымі, Пялосі пасля не змагла падняцца самастойна. Дарэчы, цяперашні часовы спікер верхняй палаты – Сената – яшчэ старэйшы, Чарльзу Граслі 87 гадоў. Кангрэсмены старэюць разам са сваімі спікерамі. Выданне Wall Street Journal падлічыла: раней іх сярэдні ўзрост складаў 55 гадоў, цяпер – 59. Не дзіўна, што амерыканская прэса рэгулярна ўжывае на адрас сваіх кіраўнікоў тэрмін «герантакратыя».

Самы час асобным скептыкам заўважыць: ну давайце, раскажыце яшчэ, што ў іх там неграў б'юць, як казалі ў часы СССР. Афраамерыканцаў там сапраўды дагэтуль б'юць і часам забіваюць, але тое асобная вялікая тэма. А пра Савецкі Саюз тэму можна развіць. Бо нават у самой Амерыцы ўжо адкрыта кажуць: гэта ўсё больш нагадвае савецкае Палітбюро часоў Брэжнева-Чарненкі. Прычым савецкія лідары ў сярэднім былі больш маладымі. Дарэчы, большасць з вышэйузгаданых амерыканскіх палітыкаў пачыналі сваю дзейнасць якраз у часы халоднай вайны з СССР. Атрымліваецца, з чым змагаліся, з чаго жартавалі, да таго самі і прыйшлі.

Але менш за ўсё хачу, каб мяне папракнулі ў так званым эйджызме – дыскрымінацыі людзей па ўзросце. Сапраўды ўзрост гэта не галоўнае. І тым больш для палітыка. Якраз для яго паважаны ўзрост часта сінонім мудрасці і ўзважаных рашэнняў – такіх прыкладаў у сусветнай палітыцы хапае. Увогуле, гісторыя кожнай краіны індывідуальная. Бывае такі этап яе развіцця, калі больш патрэбныя маладыя кіраўнікі, а бывае, што лепш даверыцца аўтарытэтным і пажылым.

Справа нават не ў гэтым. У гісторыі з «амерыканскім Палітбюро» усё гучней пытанне: чаму ж вы самі не даяце месца на сцэне свежым перспектыўным палітыкам, але пры гэтым папракаеце кіраўнікоў іншых краін у незмяняльнасці? Той жа сацыяліст Берні Сандэрс ужо якую кампанію запар змагаецца за прэзідэнцкае крэсла, нават інфаркт зарабіў сабе, а дзе іншыя? На гэтых выбарах адзін з дэмакратаў, 38-мігадовы Эрык Суолуэл, прапанаваў Байдэну «перадаць факел» маладым. І… хутка выбыў з гонкі. Магчыма, частка амерыканцаў вельмі хацела б прагаласаваць за маладую дэмакратку або рэспубліканку – але ж такіх варыянтаў у бюлетэнях для іх няма.

Або ўсёж-такі папулярнасць і аўтарытэт палітыка важнейшыя за малады ўзрост і свежы твар? Калі так, то чаму гэтае правіла не можа працаваць у іншых дзяржавах? Чаму яно павінна быць выключэннем толькі для ЗША?

Зрэшты, перш чым казаць пра аўтарытэт, давайце паглядзім на вынікі работы пажылых амерыканскіх палітыкаў вачыма амерыканскіх жа экспертаў. Вось цытата з нядаўняга артыкула ў часопісе Foreign Affairs. «Вынікі ўнутранай палітыкі наўрад ці могуць зрабіць Злучаныя Штаты эталонам эфектыўнага кіравання. Амерыка займае 27-е месца ў рэйтынгу краін Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця па паказчыках сацыяльнай справядлівасці. Узровень эканамічнай роўнасці ў Штатах зніжаўся апошнія 40 гадоў, а ўзровень так званых «смерцяў адчаю» імкліва расце. Сістэмны расізм псуе рэпутацыю Амерыкі як заступніцы дэмакратыі, справядлівасці і дыктатуры закона... Ніводная краіна не змагла бездакорна справіцца з распаўсюджваннем каранавірусу, але ні ў адной іншай краіне, акрамя ЗША, людзі, якія пратэстуюць супраць локдаўна, не ўрываліся ў будынкі заканадаўчых органаў са зброяй у руках».

Так што ў выпадку з амерыканскім істэблішментам, відаць па ўсім, палітычная мудрасць не прыходзіць нават з узростам.